Prace archeologiczne prowadzone w centrum Elche przyniosły kolejne cenne odkrycie. W pobliżu Mercado Central, gdzie trwa renowacja zabytkowych łaźni arabskich, odnaleziono kamienny kapitel pochodzący prawdopodobnie z X lub XI wieku. To pierwsze tego rodzaju znalezisko zachowane w mieście, które pozwala lepiej poznać jego historię z czasów panowania muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim.
Tysiącletni zabytek odkryty w samym centrum Elche
Elche, jedno z najważniejszych miast prowincji Alicante, ponownie przyciąga uwagę archeologów i historyków. Podczas prac prowadzonych przy dawnych łaźniach arabskich, znajdujących się w sąsiedztwie Mercado Central, odkryto dwa interesujące elementy architektoniczne wykonane z wapienia.
Najważniejszym z nich jest ozdobna głowica kolumny, czyli kapitel, datowana wstępnie na okres między X a XI wiekiem. Towarzyszył jej fragment trzonu kolumny o nieregularnym, sześciokątnym przekroju.
Znaleziska dokonano w północnej części dawnej sali gorącej, w miejscu, gdzie wcześniej archeolodzy natrafili również na pozostałości pomieszczenia służącego do przechowywania opału.
Odkrycie ma szczególne znaczenie, ponieważ dotychczas w Elche nie zachował się żaden podobny kapitel pochodzący z okresu islamskiego. Nowe zabytki mogą dostarczyć informacji o wyglądzie średniowiecznych budowli oraz znaczeniu miasta w czasach Al-Andalus.
Ślady architektury z czasów kalifatu i królestw taifa
Wstępne badania wskazują, że odnaleziony kapitel powstał prawdopodobnie w okresie kalifatu kordobańskiego lub w początkowej epoce królestw taifa. Oznacza to, że może liczyć około tysiąca lat.
Miejski archeolog Víctor Cañavate wyjaśnił, że po wydobyciu elementów z ziemi zostały one przewiezione do laboratorium, gdzie przeprowadzono pierwsze prace konserwatorskie i oczyszczające.
Analiza dekoracji pozwoliła zakwalifikować kapitel do stylu nawiązującego do porządku korynckiego. W dolnej części zachowały się dwa rzędy uproszczonych motywów roślinnych, przypominających liście charakterystyczne dla antycznych kolumn.
Jednocześnie ornamentyka różni się od klasycznych wzorców rzymskich. Brakuje między innymi szczegółowego unerwienia liści, a sposób wykonania wskazuje na wpływy wcześniejszej tradycji wizygockiej.
Szczególnie interesującym elementem jest dekoracja nawiązująca do pisma kufickiego, którego geometryczne i kanciaste formy rozpowszechniły się w świecie islamskim. To właśnie ten szczegół stanowi jedną z przesłanek pozwalających określić przybliżony wiek zabytku.
Archeolodzy podkreślają jednak, że dokładne datowanie wymaga dalszych analiz.
Czy kolumna była częścią dawnych łaźni arabskich?
Jedną z największych zagadek pozostaje pierwotne przeznaczenie odnalezionych elementów. Wiadomo, że w późniejszym okresie, już po przejęciu miasta przez chrześcijan, kapitel został wykorzystany ponownie jako materiał budowlany.
Z tego powodu nie można jednoznacznie ustalić, w którym miejscu znajdował się pierwotnie.
Według archeologów istnieje duże prawdopodobieństwo, że kolumna należała do oryginalnego kompleksu łaźni arabskich. Mogła stanowić element zadaszonego portyku, zdobić dziedziniec wejściowy albo wyznaczać przejście pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami.
Nie są to jednak ostateczne ustalenia. Badacze zaznaczają, że obecny etap prac pozwala jedynie formułować hipotezy dotyczące historycznej funkcji znaleziska.
Łaźnie arabskie w Elche należą do najcenniejszych zabytków regionu
Odkrycie ponownie zwróciło uwagę na wyjątkową wartość historyczną łaźni znajdujących się przy Mercado Central.
Kompleks jest uznawany za jeden z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznych łaźni arabskich we Wspólnocie Walenckiej. Jego znaczenie wynika nie tylko z wieku zachowanych konstrukcji, ale również z możliwości odtworzenia sposobu funkcjonowania tego rodzaju obiektów.
W Elche istnieją także pozostałości innych łaźni arabskich, związanych z dawnym klasztorem Las Clarisas. Tamtejszy obiekt od XIII wieku wykorzystywano jako kaplicę, przez co z czasem utracił część swoich pierwotnych cech architektonicznych.
Zachowanie dwóch tak istotnych kompleksów świadczy o znaczeniu Elche w średniowieczu, kiedy miasto stanowiło część muzułmańskiego świata Al-Andalus.
Burmistrz Pablo Ruz, prezentując odkrycie w Muzeum Archeologicznym i Historycznym Elche (MAHE), podkreślił jego wyjątkowy charakter oraz znaczenie dla lokalnego dziedzictwa kulturowego.
Odnalezione zabytki trafią do muzeum MAHE
Zarówno kamienny kapitel, jak i fragment kolumny mają zostać poddane odpowiednim zabiegom konserwatorskim, a następnie udostępnione zwiedzającym.
Docelowo przewidziano dla nich miejsce w części Muzeum Archeologicznego i Historycznego Elche poświęconej okresowi islamskiemu.
Obecnie jednak ekspozycja ta wymaga reorganizacji. Dawna sala została wcześniej zlikwidowana, aby powiększyć przestrzeń przeznaczoną na wystawy czasowe.
Władze miasta zapowiadają przygotowanie nowej koncepcji muzealnej. Do czasu jej realizacji odkryte elementy mają być prezentowane w salach znajdujących się na wyższych kondygnacjach muzeum.
Według zapowiedzi burmistrza prace nad nowym projektem ekspozycji mogłyby rozpocząć się w 2027 roku.
Trwa przywracanie historycznego charakteru Mercado Central
Odkrycie jest częścią większego przedsięwzięcia, którego celem jest odnowienie przestrzeni wokół Mercado Central i odpowiednie wyeksponowanie znajdujących się tam zabytków.
Przez wiele lat przyszłość dawnego targowiska oraz łaźni arabskich pozostawała przedmiotem dyskusji i kolejnych projektów władz samorządowych. Przełom nastąpił w kwietniu 2025 roku, kiedy rozpoczęto prace mające uporządkować ten historyczny obszar.
Według informacji przekazanych pod koniec października 2026 roku etap wykopalisk archeologicznych został już zakończony. Obecnie prowadzone są prace związane z przygotowaniem fundamentowania pod przyszłą konstrukcję zabezpieczającą i ekspozycyjną.
Projekt zakłada między innymi odtworzenie elementów sklepienia oraz zastosowanie świetlików, które umożliwią naturalne doświetlenie wnętrza.
Najważniejszym celem inwestycji pozostaje jednak zabezpieczenie autentycznych murów i innych zachowanych struktur, a także stworzenie przestrzeni pozwalającej odwiedzającym zrozumieć, jak funkcjonowały łaźnie w średniowieczu.
Elche odkrywa kolejne fragmenty swojej przeszłości
Najnowsze znalezisko pokazuje, że nawet w dobrze znanych i wielokrotnie badanych częściach miasta nadal można natrafić na ślady historii sprzed wielu stuleci.
Dla Elche, kojarzonego przede wszystkim ze słynnym gajem palmowym Palmeral oraz bogatym dziedzictwem kulturowym, odkrycia związane z okresem islamskim są kolejnym elementem budowania atrakcyjności historycznej miasta.
Po zakończeniu prac konserwatorskich i udostępnieniu łaźni zwiedzającym mieszkańcy oraz turyści odwiedzający Costa Blanca będą mogli poznać mniej oczywistą część historii regionu.
Odnaleziony kapitel jest niewielkim fragmentem dawnej architektury, ale jego znaczenie wykracza daleko poza samą dekorację kolumny. To materialne świadectwo epoki, która przez stulecia kształtowała kulturę, architekturę i tożsamość południowo-wschodniej Hiszpanii.
Źródło: María Pomares, „Los Baños Árabes del Mercado Central de Elche siguen dando sorpresas en materia de patrimonio”, 27 października 2026 r., Información (informacion.es). Artykuł opracowany na podstawie hiszpańskiej publikacji, z autorską redakcją i zmienioną strukturą tekstu.
